75 jaar Molukkers in Nederland
Geschiedenis, kunst en ontmoeting in Culemborg
21 tot en met 29 november 2026
Subsidieaanvraag Cultuurfonds Culemborg
Initiatiefnemers: Stichting De Gelderland Cultuurfabriek (De Gelderlandfabriek) en Voet van Oudheusden
Samenwerkingspartners: Stichting Arumbai, Theater De Fransche School, Tabitha Boekweit, Eva Papilaja en betrokken Molukse kunstenaars en makers.
Aanleiding
In 2026 is het 75 jaar geleden dat ongeveer 12.500 Molukkers naar Nederland kwamen. Onder hen waren voormalige KNIL-militairen en hun gezinnen, die in 1951 naar Nederland werden overgebracht. Wat aanvankelijk als een tijdelijk verblijf werd voorgesteld, groeide uit tot een blijvende geschiedenis die inmiddels onlosmakelijk verbonden is met de Nederlandse samenleving.
Ook Culemborg kent een bijzondere Molukse geschiedenis. Sinds de jaren zestig maakt de Molukse gemeenschap deel uit van onze stad. In onder andere de wijk Terweijde bouwden Molukse gezinnen een nieuw bestaan op. Inmiddels zijn meerdere generaties opgegroeid in Culemborg. Zij hebben bijgedragen aan het sociale, maatschappelijke en culturele leven van de stad.
Deze geschiedenis verdient aandacht. Niet alleen vanwege het verleden, dat ook pijnlijke en ingewikkelde kanten kent, maar juist ook vanwege de cultuur, de verhalen en de mensen die vandaag de dag onderdeel zijn van Culemborg.
De Gelderlandfabriek en Voet van Oudheusden hebben daarom gezamenlijk het initiatief genomen om met Stichting Arumbai, Molukse kunstenaars en andere culturele partners een stadsbreed programma te organiseren.
Van 21 tot en met 29 november 2026 staat Culemborg op verschillende locaties stil bij 75 jaar Molukkers in Nederland en al meer dan 60 jaar in Culemborg. Niet uitsluitend door te herdenken of te vieren, maar vooral door verhalen te delen, kunst te presenteren en ontmoeting mogelijk te maken.
Een stad, vele verhalen, meerdere generaties
Culemborg laat zich zien!
De projectweek brengt verschillende generaties en perspectieven samen.
De eerste generatie draagt herinneringen aan de komst naar Nederland, de onzekerheid van het verblijf en het opbouwen van een nieuw bestaan. Volgende generaties groeiden op tussen verschillende culturele werelden en ontwikkelden hun eigen verhouding tot afkomst, identiteit en gemeenschap.
De derde generatie en hedendaagse jonge Molukse kunstenaars kijken opnieuw naar deze geschiedenis. Zij stellen vragen over identiteit, verbondenheid, culturele overdracht en de toekomst. Met hun werk laten zij zien dat de Molukse cultuur niet alleen een geschiedenis heeft, maar ook voortdurend in ontwikkeling is.
Historische lezingen, persoonlijke verhalen, theater, documentaire, beeldende kunst, muziek, dans en Molukse eetcultuur bieden verschillende ingangen tot hetzelfde grotere verhaal.
Iedere activiteit heeft een eigen karakter en betekenis. Samen vormen zij een programma waarin verleden, heden en toekomst met elkaar worden verbonden.
Doelstellingen
Met de projectweek willen de samenwerkende organisaties de Molukse geschiedenis en cultuur zichtbaar maken voor een breed Culemborgs publiek.
Het project kent vier doelstellingen:
- De gezamenlijke geschiedenis zichtbaar maken
We willen de Molukse geschiedenis van Culemborg onder de aandacht brengen als een wezenlijk onderdeel van de lokale geschiedenis. Daarbij is ruimte voor zowel de historische feiten als de persoonlijke ervaringen en herinneringen van Molukse inwoners.
- Molukse kunstenaars en makers een podium bieden
Met theater, film, beeldende kunst, muziek en dans bieden we ruimte aan Molukse kunstenaars om vanuit hun eigen artistieke perspectief te reflecteren op geschiedenis, identiteit, gemeenschap en de toekomst.
- Ontmoeting tussen generaties en gemeenschappen stimuleren
De activiteiten brengen Molukse en niet-Molukse Culemborgers samen. We willen herkenning, nieuwsgierigheid en gesprekken stimuleren, zowel binnen de Molukse gemeenschap als daarbuiten.
- Het culturele leven van Culemborg versterken
Door samenwerking tussen culturele instellingen, een historische vereniging, kunstenaars en vertegenwoordigers van de Molukse gemeenschap ontstaat een bijzonder stadsbreed programma. Daarmee laten we zien hoe kunst, cultuur en erfgoed elkaar kunnen versterken en bijdragen aan een betrokken en veelzijdige stad.
Het programma
Zaterdag 21 november 2026
Geschiedenis en ontmoeting in de Grote Barbara
Voet van Oudheusden en Stichting Arumbai organiseren een publieksbijeenkomst ‘Molukkers en Culemborgers: gezamenlijk verleden samen delen’ waarin de gezamenlijke geschiedenis van Nederland en de Molukken centraal staat, met bijzondere aandacht voor de Molukse gemeenschap in Culemborg.
Nanneke Wigard verzorgt de lezing Vier eeuwen gezamenlijke geschiedenis. Chris Tahija vertelt over de geschiedenis van Molukkers in Culemborg.
Muziek, zang en dans maken onderdeel uit van de bijeenkomst. Daarnaast presenteren vier Molukse kunstenaars hun werk in de kerk.
De bijeenkomst biedt ruimte aan historische verdieping, persoonlijke herinneringen en ontmoeting tussen inwoners.
Zondag 22 november 2026
Voorwaarts: muziektheater en beeldende kunst in de Gelderlandfabriek
Theatermaker Esmay Usmany presenteert haar voorstelling Voorwaarts, waarin de reis van haar Molukse ouders centraal staat.
De voorstelling werd eerder als werkvoorstelling in de Gelderlandfabriek gepresenteerd. Nu keert Esmay terug met het voltooide resultaat van haar artistieke ontwikkelproces.
Aansluitend vindt een presentatie plaats van de tentoonstelling met werk van Molukse kunstenaars, samengesteld onder artistieke begeleiding van Tabitha Boekweit.
Deze dag vormt de overgang van historische verdieping naar persoonlijke en hedendaagse artistieke perspectieven.
22 t/m 29 november 2026
BAKU DAPA ‘where stories meet’
Tentoonstelling: identiteit, veerkracht en nieuwe generaties
In de Gelderlandfabriek wordt een multidisciplinaire tentoonstelling gerealiseerd met werk van Molukse kunstenaars uit Culemborg en daarbuiten.
De artistieke coördinatie ligt bij de Culemborgse kunstenaar Tabitha Boekweit. De deelnemende kunstenaars hebben hun medewerking bevestigd.
Opening door Marvin Putuhena, raadslid voor D66 in de gemeente Culemborg.
Tot de betrokken makers behoren:
- Tabitha Boekweit
- Y99 Studio
- Tommy Simauw
- Dominique Latoel Souhuwat
- Kian Pattiapon
- Mataruma
- Joao Loupatty
De tentoonstelling brengt uiteenlopende artistieke disciplines en perspectieven samen.
Thema's als identiteit, familiegeschiedenis, diaspora, veerkracht, culturele overdracht en de positie van nieuwe generaties vormen de inhoudelijke basis.
De tentoonstelling wil niet uitsluitend een geschiedenis illustreren, maar bezoekers ook aanzetten tot nadenken. Hoe verhoud je je tot je afkomst? Wat betekent culturele identiteit voor jonge generaties? En welke verhalen worden doorgegeven, veranderd of opnieuw verteld?
De expositie is gedurende de projectweek toegankelijk voor publiek en vormt een centrale ontmoetingsplek binnen het programma.
Donderdag 26 november 2026
Documentaire ‘Signalen van Boven’ in Theater De Fransche School
Theater De Fransche School presenteert in samenwerking met Voet van Oudheusden de documentaire Signalen van Boven van Uriël Matahelumual.
Met deze filmvertoning krijgt documentaire een eigen plaats binnen het stadsbrede programma.
Film biedt de mogelijkheid om verhalen en perspectieven op een andere manier toegankelijk te maken. De vertoning vormt daarmee een aanvulling op de historische lezingen, het theater en de beeldende kunst.
Zondag 29 november 2026
Finissage en Feestelijke afsluiting in de Gelderlandfabriek
De projectweek wordt afgesloten met een gezamenlijke publieksmiddag waarin kunst, muziek, dans, Molukse cultuur en ontmoeting samenkomen.
De expositie vormt het decor voor deze afsluiting. Bezoekers kunnen kennismaken met de kunstenaars en hun werk. Een van de programmaonderdelen is een dansperformance van Nita Maoena, met Menari en Tjakalele.
Een bijzonder muzikaal hoogtepunt vormt het concert van Julya Lo'Ko met haar familieproject LEKRANSIRA. Julya Lo'Ko is een bekende zangeres met Molukse wortels. Met haar optreden hopen we niet alleen inwoners van Culemborg, maar ook bezoekers uit de regio te bereiken. Daarnaast wordt gewerkt aan een passende invulling met Molukse gerechten en ruimte voor ontmoeting.
De afsluiting is nadrukkelijk geen losstaand concert, maar het slot van een week waarin verschillende generaties, disciplines en verhalen samenkomen.
Artistieke kwaliteit en culturele betekenis
De artistieke kwaliteit vormt een belangrijk uitgangspunt van het project.
We willen niet alleen aandacht besteden aan de Molukse geschiedenis, maar ook laten zien hoe kunstenaars vanuit hun eigen achtergrond en artistieke ontwikkeling betekenis geven aan die geschiedenis. De voorstelling Voorwaarts van Esmay Usmany biedt een persoonlijk perspectief op familiegeschiedenis en migratie. De documentaire Signalen van Boven voegt een filmische invalshoek toe. De tentoonstelling onder begeleiding van Tabitha Boekweit biedt ruimte aan hedendaagse Molukse makers. Hun werk staat niet uitsluitend in dienst van een historische boodschap, maar heeft zelfstandige artistieke betekenis. Door kunstenaars uit Culemborg te verbinden met makers van buiten de stad ontstaat een bredere uitwisseling van ideeën, stijlen en perspectieven. Het optreden van Julya Lo'Ko met LEKRANSIRA voegt een muzikale en intergenerationele dimensie toe.
De combinatie van disciplines maakt het mogelijk om verschillende publieksgroepen aan te spreken en tegelijkertijd artistieke verdieping te bieden.
Maatschappelijke betekenis en ontmoeting
De Molukse geschiedenis is onderdeel van de geschiedenis van Nederland en Culemborg, maar is niet bij iedere inwoner even bekend.
Met deze projectweek willen we bijdragen aan kennis, herkenning en onderling begrip. Daarbij kiezen we bewust niet uitsluitend voor vieren of herdenken. De geschiedenis van de komst van Molukkers naar Nederland kent pijnlijke en complexe kanten. Tegelijkertijd heeft de Molukse gemeenschap in de afgelopen decennia een rijk cultureel en maatschappelijk leven opgebouwd. Beide aspecten verdienen aandacht. De samenwerking met Stichting Arumbai en betrokken Molukse makers is daarbij essentieel. De gemeenschap is niet alleen onderwerp van het programma, maar levert zelf een inhoudelijke en artistieke bijdrage.
Door activiteiten op verschillende locaties te organiseren, bereiken we mensen met uiteenlopende interesses en achtergronden. Het project biedt ruimte aan gesprekken tussen generaties, tussen Molukse en niet-Molukse inwoners en tussen kunstenaars en publiek. Er zijn bij alle onderdelen van heet programma ruimte (en aanleiding) om met elkaar in gesprek te gaan.
Zo draagt de projectweek bij aan een stad waarin verschillende geschiedenissen en culturele achtergronden zichtbaar mogen zijn.
Samenwerkingspartners en organisatie
De projectweek is een gezamenlijk initiatief van De Gelderlandfabriek en Voet van Oudheusden, in samenwerking met Stichting Arumbai, Theater De Fransche School en betrokken Molukse kunstenaars en makers.
- Stichting De Gelderland Cultuurfabriek
De Gelderlandfabriek is mede-initiatiefnemer en verzorgt de organisatie en productie van de activiteiten in de fabriek.
De organisatie brengt ervaring mee op het gebied van culturele programmering, tentoonstellingen, podiumkunsten, communicatie en publieksontvangst.
Mark van Dooren en Bram van Schaik zijn vanuit de Gelderlandfabriek betrokken bij de algemene organisatie, communicatie, subsidieaanvragen en afstemming met partners.
- Voet van Oudheusden
De historische vereniging brengt haar kennis van de lokale geschiedenis en ervaring met historische publieksactiviteiten in.
Voet van Oudheusden is samen met Stichting Arumbai verantwoordelijk voor de historische bijeenkomst op 21 november in de Grote Barbara.
De vereniging levert daarnaast een inhoudelijke en financiële bijdrage aan het gezamenlijke project. Frans Overdijk is de centrale contactpersoon
- Stichting Arumbai
Stichting Arumbai is een belangrijke samenwerkingspartner vanuit de Molukse gemeenschap.
De stichting is betrokken bij de organisatie en inhoudelijke invulling van de historische bijeenkomst en draagt bij aan de verbinding met Molukse inwoners en hun verhalen.
- Theater De Fransche School
Theater De Fransche School neemt als culturele partner deel aan de projectweek en presenteert in samenwerking met Voet van Oudheusden op 26 november de documentaire Signalen van Boven van Uriël Matahelumual.
Daarmee wordt het programma verbreed met film en wordt een extra culturele locatie in de stad betrokken.
- Tabitha Boekweit
De Culemborgse kunstenaar Tabitha Boekweit verzorgt de artistieke coördinatie van de tentoonstelling en de afstemming met de deelnemende kunstenaars.
Zij brengt lokale en bovenlokale Molukse makers samen en draagt bij aan de inhoudelijke en artistieke ontwikkeling van het programma.
- Eva Papilaja
Eva Papilaja is betrokken bij de programmacoördinatie en de afstemming met makers en samenwerkingspartners voor onderdeel BAKU DAPA.
- Bram van Schaik
Als journalist, tekstschrijver en redacteur is Bram van Schaik betrokken bij het project. Zijn mogelijke bijdrage richt zich op interviews, portretten en het vastleggen van persoonlijke verhalen.
- Molukse kunstenaars en uitvoerenden
De betrokken kunstenaars, theatermakers, filmmakers, musici en dansers leveren ieder vanuit hun eigen discipline een inhoudelijke bijdrage aan het programma.
Daaronder vallen Esmay Usmany, Uriël Matahelumual, Julya Lo'Ko met LEKRANSIRA, Nita Maoena en de deelnemende beeldend kunstenaars.
- Overige betrokkenen
Voor de afsluitende publieksdag wordt ook samenwerking gezocht met aanbieders van Molukse gerechten en lokale horeca. Bijvoorbeeld: twee van de drie eigenaars van restaurant Ta Toru Amsterdan komen uit Culemborg: hen koppelen we aan de keukencrew van una Volta om tot een mooie cross-over te komen in de pop-up keuken op 29 november in de Gelderlandfabriek.
De precieze invulling hiervan wordt in de verdere productie afgestemd.
Publieksbereik en toegankelijkheid
De projectweek richt zich op een breed publiek uit Culemborg (en de regio is ook welkom).
In de eerste plaats willen we de Molukse gemeenschap bereiken, van de eerste generatie tot jongere generaties. Daarnaast richten we ons op inwoners die geïnteresseerd zijn in geschiedenis, theater, beeldende kunst, film, muziek en de culturele diversiteit van hun stad. Door het programma over verschillende locaties en dagen te spreiden, ontstaan meerdere mogelijkheden om deel te nemen.
De samenwerkende organisaties verzorgen gezamenlijke publiciteit via hun eigen communicatiekanalen, websites, nieuwsbrieven, sociale media en lokale en regionale media. Ook de netwerken van de betrokken kunstenaars en de Molukse gemeenschap worden ingezet. Het concert van Julya Lo'Ko met LEKRANSIRA biedt daarbij een extra mogelijkheid om bezoekers uit de regio naar Culemborg te trekken.
Een aantal onderdelen zijn tegen betaling toegankelijk en een groot deel is gratis te bezoeken. Het programma wordt gepresenteerd als één stadsbreed initiatief, met een herkenbare gezamenlijke uitstraling.
